Spring naar inhoud

Beken en sprengen op de Veluwe

In de 16e en 17e eeuw dreef het water van beken op de Veluwe talloze molens aan. Waren de meeste watermolens oorspronkelijk korenmolen, later kwamen er ook oliemolens, kopermolens en papiermolens. Om over voldoende waterkracht te kunnen beschikken gingen molenaars op zoek naar nieuwe bronnen. Waar men vermoedde dat het grondwater dicht onder het maaiveld stroomde, werd die grondwaterbel aangeboord (de spreng of sprengkop) en het uitstromende water via een gegraven sprengenbeek naar de bestaande of nieuwe molen geleid.
Toen voor het malen van graan, het persen van lijnolie, het slaan van koper of voor de papierindustrie nieuwe krachtbronnen beschikbaar kwamen -eerst de stoommachine, daarna elektriciteit- werden veel watermolens omgebouwd tot wasserij. Het heldere water was daar zeer geschikt voor.

Door de nieuwe krachtbronnen verloren de toevoerende beken steeds meer hun functie. Het regelmatige onderhoud aan spreng en beek, nodig om de stroom er goed in te houden, kwam stil te liggen. Wasserijen en papierindustrie benutten het schone beekwater ook na hun overstap op andere energiebronnen nog wel als proceswater, maar met een nadelige invloed op de beken. Het water raakte vervuild en beken kwamen mede hierdoor droog te staan.

Een aantal mensen ging die verloedering aan het hart, wat hen tot het initiatief bracht de Bekenstichting op te richten. Daarmee werd een kentering ten goede ingezet. Dankzij intensief lobbywerk van de Bekenstichting kregen steeds meer mensen en instanties oog voor de waarde van de beken en hun molens als cultureel erfgoed.
Ook de Provincie en de Waterschappen erkenden die waarde. Dat resulteerde erin dat het herstel en onderhoud van een groot deel van de beken in 1984 bij de Waterschappen kwam te liggen. Inmiddels nadert het herstelprogramma van de Waterschappen langzamerhand haar voltooiing.

Vandaag liepen we in de buurt van Vaassen langs sprengen en zagen een aantal mannen aan het werk voor jaarlijkse onderhoud van de sprengen in opdracht van het Waterschap. Ze hadden duidelijk plezier in hun werk. Ze vertelden , dat het onderhoud niet machinaal gedaan werd om de dieren in de spreng te sparen, o.a. de beek prikken. En wat verder op zagen we het resultaat van hun inspanning.

Bron: bekenstichting.

4 Reacties Post a comment
  1. Dag Gert , ik weet het, heb rond Hattem al paar keer Klompenpaden gelopen en Molencatense beek route. Prachtig gebied . Ik kom wel weer eens, neem mensen voor een verjaardag vaak mee ergens naar toe, wandelen in de buurt van Hattem en dan ergens neerstrijken bij locale horeca is zeer geslaagd.en mensen uit de buurt weten vaak niet hoe mooi het er is.

    dinsdag, januari 19, 2021
  2. Bij ons in Hattem hebben we ook de sprengen en de beken. Prachtig. In het bos Molecaten kun je er van genieten. Kom hier ook eens wandelen. Niet alleen Klaske maar ook anderen. Hier de website voor de Stichting tot Behoud van de Veluwse Sprengen en Beken: https://www.sprengenbeken.nl/

    dinsdag, januari 19, 2021
  3. Klaas #

    Leuk klaske altijd weer mooie foto, ’s en informerende tekst

    vrijdag, januari 8, 2021
  4. Wat goed dat ze het weer herstellen, zoiets moet niet verloren gaan.

    donderdag, januari 7, 2021

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: